Samas in Gujarati Grammar: Types, Definition, Examples and Vigrah

સમાસ એટલે શું? સમાસની વ્યાખ્યા, પ્રકારો, વિગ્રહ, સરળ ઉદાહરણો અને ગુજરાતી વ્યાકરણમાં સમાસનું મહત્વ અહીં સરળ ભાષામાં જાણો.

Focus Keywords

સમાસ, સમાસ ગુજરાતી, સમાસના પ્રકાર, સમાસની વ્યાખ્યા, સમાસના ઉદાહરણો, સમાસ વિગ્રહ, ગુજરાતી વ્યાકરણ, Samas in Gujarati, Gujarati Grammar Samas, Samas Examples

• WhatsApp
• WhatsApp
• Google
• Google
• LinkedIn

સમાસ — ગુજરાતી વ્યાકરણનો મહત્વપૂર્ણ વિષય

પ્રસ્તાવના

ગુજરાતી વ્યાકરણમાં સમાસ ખૂબ જ મહત્વનો વિષય છે. બે કે તેથી વધુ શબ્દોને જોડીને જ્યારે એક સંક્ષિપ્ત અને અર્થપૂર્ણ શબ્દ બને ત્યારે તેને સમાસ કહેવામાં આવે છે. સમાસ દ્વારા લાંબા વાક્ય કે શબ્દસમૂહને ટૂંકા અને સરળ શબ્દમાં રજૂ કરી શકાય છે. ગુજરાતી ભાષા ઉપરાંત સંસ્કૃત અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓના વ્યાકરણમાં પણ સમાસનું વિશેષ મહત્વ છે.

ઉદાહરણ તરીકે “રાજાનો પુત્ર” શબ્દસમૂહને “રાજપુત્ર” તરીકે લખી શકાય છે. અહીં બે શબ્દો જોડાઈને એક નવો શબ્દ બને છે. આ પ્રક્રિયાને સમાસ કહેવામાં આવે છે.

સમાસની વ્યાખ્યા

બે કે તેથી વધુ શબ્દો વચ્ચે રહેલા વિભક્તિપ્રત્યય કે અન્ય સંબંધદર્શક શબ્દોનો લોપ કરીને એક નવો સંક્ષિપ્ત શબ્દ બનાવવામાં આવે તેને સમાસ કહે છે.
સમાસથી બનેલા શબ્દને સમસ્તપદ કહેવામાં આવે છે અને સમાસને છૂટો પાડીને મૂળ અર્થ સમજાવવાની પ્રક્રિયાને વિગ્રહ કહેવામાં આવે છે.

સમાસની વ્યાખ્યા

ઉદાહરણ:

• રાજાનો પુત્ર → રાજપુત્ર
• સમસ્તપદ : રાજપુત્ર
• વિગ્રહ : રાજાનો પુત્ર

સમાસના પ્રકાર

ગુજરાતી વ્યાકરણમાં મુખ્યત્વે નીચેના પ્રકારના સમાસ જોવા મળે છે:

1. દ્વંદ્વ સમાસ

જે સમાસમાં બંને શબ્દોનું મહત્વ સમાન હોય અને બંનેનો સમુચ્ચય થાય તેને દ્વંદ્વ સમાસ કહે છે.

ઉદાહરણ:

માતા અને પિતા → માતાપિતા

સુખ અને દુઃખ → સુખદુઃખ

રાત અને દિવસ → રાતદિવસ

ભાઈ અને બહેન → ભાઈબહેન

---

2. તત્પુરુષ સમાસ

જે સમાસમાં ઉત્તરપદ પ્રધાન હોય અને બંને શબ્દો વચ્ચેનો વિભક્તિ સંબંધ વિગ્રહમાં જોવા મળે તેને તત્પુરુષ સમાસ કહે છે.

ઉદાહરણ:

રાજાનો પુત્ર → રાજપુત્ર

દેશ માટે સેવા → દેશસેવા

ગૃહમાં પ્રવેશ → ગૃહપ્રવેશ

હાથથી લખેલું → હસ્તલિખિત

---

3. કર્મધારય સમાસ

જે સમાસમાં પ્રથમ પદ વિશેષણ અને બીજું પદ વિશેષ્ય હોય તથા બંનેનો સંબંધ એક જ વસ્તુ સાથે હોય તેને કર્મધારય સમાસ કહે છે.

ઉદાહરણ:

મહાન પુરુષ → મહાપુરુષ

નીલું કમળ → નીલકમળ

પીળું ફૂલ → પીતપુષ્પ

કાળી માટી → કાળી માટી

અહીં પ્રથમ શબ્દ બીજા શબ્દની વિશેષતા દર્શાવે છે.

---

4. દ્વિગુ સમાસ

જે સમાસનું પ્રથમ પદ સંખ્યાવાચક હોય તેને દ્વિગુ સમાસ કહે છે.

ઉદાહરણ:

ત્રણ લોકનો સમૂહ → ત્રિલોક

ચાર રસ્તાનો સમૂહ → ચોરાહો

પાંચ વટનો સમૂહ → પંચવટી

સાત ઋષિઓનો સમૂહ → સપ્તર્ષિ

---

5. બહુવ્રીહિ સમાસ

જે સમાસમાં બંનેમાંથી કોઈ પણ પદ પ્રધાન ન હોય અને સમસ્તપદ દ્વારા કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિ કે વસ્તુનો અર્થ સમજાતો હોય તેને બહુવ્રીહિ સમાસ કહે છે.

ઉદાહરણ:

પીળાં વસ્ત્રો છે જેના તે → પીતાંબર

ચાર મુખ છે જેના તે → ચતુર્મુખ

લાંબો ઉદર છે જેનો તે → લંબોદર

દશ મુખ છે જેના તે → દશાનન

---

6. અવ્યયીભાવ સમાસ

જે સમાસમાં પ્રથમ પદ અવ્યય હોય અને સમગ્ર સમાસપદ ક્રિયાવિશેષણ તરીકે વપરાય તેને અવ્યયીભાવ સમાસ કહે છે.

ઉદાહરણ:

શક્તિ પ્રમાણે → યથાશક્તિ

સમય પ્રમાણે → યથાસમય

જીવનભર → આજીવન

મરણ સુધી → આમરણ

સમાસ અને વિગ્રહ

સમાસ સમજવા માટે વિગ્રહ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સમસ્તપદને તેના મૂળ શબ્દસમૂહમાં છૂટું પાડવાની પ્રક્રિયાને વિગ્રહ કહે છે.

સમસ્તપદ	વિગ્રહ	સમાસનો પ્રકાર
માતાપિતા	માતા અને પિતા	દ્વંદ્વ
રાજપુત્ર	રાજાનો પુત્ર	તત્પુરુષ
મહાપુરુષ	મહાન પુરુષ	કર્મધારય
ત્રિલોક	ત્રણ લોકનો સમૂહ	દ્વિગુ
લંબોદર	લાંબું ઉદર છે જેનું તે	બહુવ્રીહિ
યથાશક્તિ	શક્તિ પ્રમાણે	અવ્યયીભાવ

સમાસનું મહત્વ

સમાસ ભાષાને ટૂંકી, સરળ, અસરકારક અને અર્થસભર બનાવે છે. લેખન અને બોલચાલ બંનેમાં સમાસયુક્ત શબ્દોનો ઉપયોગ થવાથી ભાષાની સુંદરતા વધે છે. ગુજરાતી વિષયની પરીક્ષામાં સમાસની વ્યાખ્યા, પ્રકાર, સમાસ ઓળખવો, વિગ્રહ કરવો અને યોગ્ય ઉદાહરણ આપવાં જેવા પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. તેથી વિદ્યાર્થીઓએ દરેક પ્રકારના સમાસની વિશેષતા અને ઉદાહરણો સારી રીતે સમજવા જોઈએ.

સમાસ ની pdf ❤️

https://drive.google.com/file/d/1BHVXiMk9l-kr0MxiSeY1ObPA_cykQ67e/view?usp=drivesdk

સમાસ ની pdf ❤️

PDF DOWNLOD NOW

સમાસ ની pdf ❤️

નિપાત એટલે શું? ગુજરાતી વ્યાકરણમાં નિપાતની વ્યાખ્યા, સામાન્ય નિપાત શબ્દો, પ્રકારો, વાક્યપ્રયોગ અને સરળ ઉદાહરણો સાથે સંપૂર્ણ pdf માહિતી મેળવો	pdf downlod
સંયોજક એટલે શું? સંયોજકના પ્રકારો, શબ્દો અને ઉદાહરણો | ગુજરાતી વ્યાકરણ	PDF DOWNLOD NOW CLICK HERE
શાળાનો રમતોત્સવ અહેવાલ લેખન	pdf અહેવાલ લેખન
વાક્ય ના પ્રકાર pdf	➡️ અહીંયા થી downlod કરો pdf
વિરામ ચિન્હ	➡️ વિરામ ચિન્હ pdf માટે અહીંયા થી downlod કરો
શબ્દકોષ :શબ્દ કોષ એટલે શું? Pdf downlod	Pdf downlod
રૂઢિપ્રયોગો અને તેના અર્થ | Rudhiprayogo in Gujarati [PDF]	Rudhiprayogo in Gujarati [PDF]
Happy Birthday Wishes in Gujarati [2026]	Happy Birthday Wishes in Gujarati [2026]

નિષ્કર્ષ

સમાસ ગુજરાતી વ્યાકરણનો પાયાનો અને પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ અત્યંત ઉપયોગી વિષય છે. બે કે તેથી વધુ શબ્દોને સંક્ષિપ્ત રીતે જોડીને અર્થપૂર્ણ શબ્દ બનાવવાની પ્રક્રિયા ભાષાને વધુ સુંદર અને અસરકારક બનાવે છે. દ્વંદ્વ, તત્પુરુષ, કર્મધારય, દ્વિગુ, બહુવ્રીહિ અને અવ્યયીભાવ જેવા સમાસના પ્રકારોને ઉદાહરણો સાથે સમજવાથી સમાસનો વિષય સરળતાથી શીખી શકાય છે.

• વાક્ય પરિવર્તન (ગુજરાતી વ્યાકરણ): નિયમો અને ઉદાહરણોનું કોષ્ટક | Vakya Parivartan in Gujarati
• NMMS Scholarship 2026-27: Complete details, dates, and application process for the National Means-cum-Merit Scholarship Scheme.
• CGMS જ્ઞાનસાધના પરીક્ષા ધોરણ 8 જૂના પેપર 2026 | પ્રશ્નપત્રો, તૈયારી અને માર્ગદર્શિકા
• જવાહર નવોદય વિદ્યાલય ધોરણ 5 જૂના પેપર PDF Download | JNVST Class 5 Previous Year Question Papers Gujarati
• પ્રથમ સત્રાંત પરીક્ષા બ્લ્યુ પ્રિન્ટ PDF ડાઉનલોડ ૨૦૨૬ | Std 3 to 8 1st Semester Exam Blueprint

Gujrat Saral School 🌐📚
ગુજરાતી શિક્ષણ સામગ્રી, નિબંધ, પ્રશ્નપત્ર, માર્કશીટ અને શિક્ષણ અપડેટ્સ માટેની સરળ વેબસાઈટ. ✨

🔹 અભ્યાસ સામગ્રી
🔹 શિક્ષક ઉપયોગી માહિતી
🔹 પરીક્ષા & મોડેલ પેપર
🔹 નવીનતમ શિક્ષણ અપડેટ્સ
🔗tanvi Gujrat Saral School – સરળ શિક્ષણ, સરળ માહિતી