વાક્ય અને તેના પ્રકાર વિશે સરળ ગુજરાતી માહિતી મેળવો. સરળ, સંયુક્ત, સંકુલ, વિધાન, નકાર, પ્રશ્ન, ઉદ્ગાર, આજ્ઞાર્થક, કર્તરિ, કર્મણિ, ભાવે અને પ્રેરક વાક્યના ઉદાહરણો સાથે અભ્યાસ કરો.
વાક્ય અને તેના પ્રકાર | ગુજરાતી વ્યાકરણ | સરળ, સંયુક્ત, સંકુલ, કર્તરિ, કર્મણિ અને પ્રેરક વાક્ય
- વાક્ય અને તેના પ્રકાર ગુજરાતી વ્યાકરણ વાક્યના પ્રકાર સરળ વાક્ય સંયુક્ત વાક્ય સંકુલ વાક્ય મિશ્ર વાક્ય વિધાન વાક્ય નકાર વાક્ય પ્રશ્ન વાક્ય ઉદ્ગાર વાક્ય આજ્ઞાર્થક વાક્ય કર્તરિ વાક્ય કર્મણિ વાક્ય ભાવે વાક્યપ્રેરક વાક્ય ગુજરાતી વ્યાકરણ PDF
વાક્ય અને તેના પ્રકાર – ગુજરાતી વ્યાકરણ | સરળ સમજ અને ઉદાહરણો
વાક્ય એટલે શું?
ભાષાના અભ્યાસમાં મૂળાક્ષર, શબ્દ અને ત્યારબાદ વાક્યનો ક્રમ આવે છે. માત્ર અક્ષર કે શબ્દથી હંમેશાં સંપૂર્ણ અર્થ અથવા વિચાર વ્યક્ત થાય તે જરૂરી નથી. જ્યારે શબ્દોનો સમૂહ સંપૂર્ણ અર્થ અથવા વિચાર વ્યક્ત કરે છે ત્યારે તેને વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
સરળ શબ્દોમાં, સંપૂર્ણ અર્થ ધરાવતા શબ્દોનો સમૂહ એટલે વાક્ય. વાક્ય એક કે તેથી વધારે પદોથી બનેલું હોઈ શકે છે. વાક્ય સ્વતંત્ર રીતે વાપરી શકાય તેવી રચના છે અને તેમાં ચોક્કસ આરોહ-અવરોહ તથા લય હોય છે.
વાક્યના મુખ્ય અંગો – ઉદ્દેશ્ય અને વિધેય
સામાન્ય રીતે વાક્યના બે મુખ્ય વિભાગ હોય છે
- ઉદ્દેશ્ય
- વિધેય
વાક્ય ના પ્રકાર pdf
| વાક્ય ના પ્રકાર pdf | ➡️ અહીંયા થી downlod કરો pdf |
| વિરામ ચિન્હ | ➡️ વિરામ ચિન્હ pdf માટે અહીંયા થી downlod કરો |
| શબ્દકોષ :શબ્દ કોષ એટલે શું? Pdf downlod | Pdf downlod |
| રૂઢિપ્રયોગો અને તેના અર્થ | Rudhiprayogo in Gujarati [PDF] | Rudhiprayogo in Gujarati [PDF] |
| Happy Birthday Wishes in Gujarati [2026] | Happy Birthday Wishes in Gujarati [2026] |
જેના વિશે કંઈ કહેવામાં આવે તેને ઉદ્દેશ્ય કહેવામાં આવે છે, જ્યારે ઉદ્દેશ્ય વિશે જે કંઈ કહેવામાં આવે તેને વિધેય કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે વાક્યમાં કોના વિશે વાત કરવામાં આવી છે તે ઉદ્દેશ્ય અને તેના વિશે શું કહેવામાં આવ્યું છે તે વિધેય ગણાય છે.
વાક્યના પ્રકાર
ગુજરાતી વ્યાકરણમાં વાક્યને તેની રચના અને ઉપયોગના આધારે વિવિધ પ્રકારોમાં સમજાવવામાં આવે છે.
- સાદું અથવા સરળ વાક્ય
જે વાક્યમાં એક જ પરિસ્થિતિનું નિરૂપણ થયું હોય અથવા એક ક્રિયાપદ તથા એક ઉદ્દેશ્ય-વિધેયવાળી રચના હોય તેને સાદું અથવા સરળ વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ:
- રૂણી સુંદર ગામડું છે.
- રાધા શિયાળ છોકરી છે.
- પાથ દરરોજ શાળાએ જાય છે.
- આજે મંગળવાર છે.
- શિવાંશનો જન્મ ઈડરમાં થયો છે.
- ભગવાનના ભજનથી આનંદ થાય છે.
- સંયુક્ત વાક્ય
બે કે તેથી વધારે સ્વતંત્ર અને સમાન કક્ષાનાં વાક્યોને સંયોજકની મદદથી જોડવામાં આવે ત્યારે સંયુક્ત વાક્ય બને છે.
સંયુક્ત વાક્યમાં જોડાયેલા વાક્યો સંયોજક દૂર કર્યા પછી પણ પોતાનો સ્વતંત્ર અર્થ આપી શકે છે. તેમાં અને, પણ, અથવા, તેથી, છતાં, કે, તો પણ, તેમ છતાં, કારણ કે વગેરે જેવા સંયોજકોનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ:
- મહેનત કરશો એટલે સફળતા મળશે.
- રાધા લખે છે અને તૈયારી કરે છે.
- તમે ઘરે આવો નહીં તો હું બજારમાં જઈશ.
- વિદ્યાર્થીઓ વાંચશે અથવા લખવાનું કાર્ય કરશે.
- તે બીમાર થયો હશે એટલે શાળામાં આવ્યો નહીં હોય.
- સંકુલ અથવા મિશ્ર વાક્ય
જે વાક્યરચનામાં એક મુખ્ય વાક્ય અને તેના પર આધારિત એક અથવા વધુ ગૌણ વાક્યો જોડાયેલા હોય તેને સંકુલ અથવા મિશ્ર વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના વાક્યમાં મુખ્ય વાક્ય અને ગૌણ વાક્ય વચ્ચે આશ્રિત સંબંધ જોવા મળે છે. કેટલાક સંયોજક અથવા જોડકાં પદો દ્વારા પણ આવી રચના બને છે, જેમ કે – જો-તો, જ્યારે-ત્યારે, જ્યાં-ત્યાં, જેમ-તેમ, જ્યાં સુધી-ત્યાં સુધી, જેવું-તેવું વગેરે.
ઉદાહરણ:
- જો મહેનત કરશો તો પરીક્ષામાં પાસ થશો.
- મને લાગે છે કે તમે જે પત્ર મોકલ્યો હતો તે તેણે વાંચ્યો છે.
- આજે જ્યાં મોટું મકાન છે ત્યાં પહેલાં સુંદર બગીચો હતો.
- અમારી બસ જ્યારે ગામ નજીક પહોંચી ત્યારે સાંજ પડી ગઈ હતી.
અર્થના આધારે વાક્યના પ્રકાર
- વિધાન વાક્ય
જે વાક્યમાં કોઈ હકીકતનું સીધું નિવેદન કરવામાં આવે તેને વિધાન વાક્ય કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે તેમાં હકારનો અર્થ વ્યક્ત થતો હોય છે.
ઉદાહરણ:
- રાધા પ્રવાસે જવાની છે.
- સાહેબ અંદર બેઠા છે.
- પાથ શાળાએ ગયો.
- દેવાંશી વિમાનમાં બેઠી.
- નકાર વાક્ય
જે વાક્યમાં નકારનો અર્થ વ્યક્ત થાય તેને નકાર વાક્ય અથવા નિષેધ વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
આવા વાક્યોમાં ના, ન, નહીં, નથી, મા વગેરે નકાર દર્શાવતા શબ્દોનો ઉપયોગ થાય છે.
ઉદાહરણ:
- તેની સાથે વાત કર મા.
- તમે ન આવતા.
- મને તારા પર વિશ્વાસ નથી.
- હું ત્યાં રોકાઈશ નહીં.
- હું આ ચોપડી તમને આપવાનો નથી.
- પ્રશ્ન વાક્ય
જે વાક્યમાં કોઈ હકીકત અથવા બાબત વિશે પ્રશ્ન કરવામાં આવે તેને પ્રશ્ન વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન વાક્યમાં શું, શો, શી, શા, કયું, કેમ, કયા, કેટલું, કેવી રીતે, શા માટે, શાથી વગેરે પ્રશ્નવાચક શબ્દોનો ઉપયોગ થાય છે.
ઉદાહરણ:
- તમે ક્યાંથી પડ્યા?
- રૂણી ક્યારે આવવાના છો?
- શું સાહેબ અંદર બેઠા છે?
- પરી ક્યારે આવશે?
- ઉદ્ગાર વાક્ય
જે વાક્યમાં આશ્ચર્ય, નવાઈ, ક્રોધ, અચરજ, શોક, તિરસ્કાર અથવા પ્રેમ જેવા લાગણીસભર ભાવ વ્યક્ત થાય તેને ઉદ્ગાર વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
આવા વાક્યોમાં વાહ, અરે, ઓહ, શાબાશ, બાપ રે વગેરે ઉદ્ગારવાચક શબ્દોનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ:
- ગામનું આ કેવું દુર્ભાગ્ય!
- ઓહ! કાકા આપનું તો મગજ કામ ન કરે.
- છટ! મારું આ કામ નથી કરવું!
- આજ્ઞાર્થક વાક્ય
જ્યારે વાક્યમાં કોઈ હકીકત ભારપૂર્વક, આદેશરૂપે અથવા વિનંતીરૂપે રજૂ કરવામાં આવે ત્યારે તેને આજ્ઞાર્થક વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ:
- પરી, જરા ચોપડી લાવ તો.
- બાળકો, હવે શાંત રહો.
- તમે પ્રવાસમાં અંબાજીનાં દર્શન કરજો.
- તું એનું વિચાર માં.
રચનાના આધારે વાક્યના અન્ય પ્રકાર
- કર્તરિ વાક્ય
જે વાક્યમાં કર્તાની પ્રધાનતા હોય તેને કર્તરિ વાક્ય કહેવામાં આવે છે. તેમાં કર્તા સક્રિય હોય છે અને ક્રિયાપદ કર્તાને અનુસરે છે.
ઉદાહરણ:
- જુમાએ શોખ ખાતર એક પાડો પાડ્યો.
- તેણીએ મોટેથી બૂમ પાડી.
- વેણુએ માથું ઊંચું કર્યું.
- હું ખેતરે જઈશ નહીં.
- કર્મણિ વાક્ય
જે વાક્યમાં કર્મની પ્રધાનતા હોય અને ક્રિયાપદ કર્મને અનુસરતું હોય તેને કર્મણિ વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
કર્મણિ વાક્ય સકર્મક ક્રિયાપદવાળી રચનામાં બને છે. ‘થી’, ‘વડે’, ‘દ્વારા’, ‘તરફથી’ જેવા પ્રત્યયો અથવા નામયોગીઓ કર્મણિ વાક્યની ઓળખમાં મદદરૂપ થાય છે.
ઉદાહરણ:
- જુમાથી શોખ ખાતર એક પાડો પડાયો.
- પરીથી ટહુકો કરાયો.
- વેણુથી માથું ઊંચું કરાયું.
- પાથ વડે નોટોની થોકડી તિજોરીમાં ગોઠવાઈ.
- ભાવે વાક્ય
જે વાક્યમાં કર્મ ન હોય, ભાવની મુખ્યતા હોય અને કર્તા ગૌણ હોય તેને ભાવે વાક્ય કહેવામાં આવે છે. તેમાં કર્તા કે કર્મ કરતાં ક્રિયાપદ અથવા ભાવનું મહત્વ વધારે હોય છે.
ઉદાહરણ:
- તેનાથી મોટેથી બૂમ પડાઈ.
- જુમા અને વેણુથી ફરવા નીકળાયું.
- મારાથી ભાઈની સાથે જવાયું.
- રાધાથી ખડખડાટ હસી પડાયું.
- પ્રેરક વાક્ય
ક્રિયા કરવા માટે કોઈ બીજાને પ્રેરવાનો અથવા ઉત્તેજિત કરવાનો ભાવ ક્રિયાપદમાં રહેલો હોય ત્યારે તે રચનાને પ્રેરક વાક્ય કહેવામાં આવે છે.
પ્રેરક વાક્યમાં ક્રિયા કરનારને પ્રેરિત કરવામાં આવે છે. પ્રેરણા આપનારને પ્રેરક કર્તા અને જેના દ્વારા ક્રિયા થાય તેને પ્રેરિત કર્તા કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ:
- મારે ગૃહકામ કરાવવું છે.
- પરી લાડુ ખવડાવે છે.
- જુમો લોકો પાસે બૂમો પડાવે છે.
- કન્યાઓને ભણાવવી જોઈએ.
વિદ્યાર્થીઓ માટે વાક્યના પ્રકાર સમજવાની સરળ રીત
વાક્યનો પ્રકાર ઓળખતી વખતે સૌપ્રથમ તેમાં રહેલા ક્રિયાપદ, કર્તા, કર્મ, સંયોજક અને ભાવને ધ્યાનથી જોવો.
- એક જ ક્રિયા અથવા સરળ રચના → સાદું વાક્ય
- સમાન કક્ષાનાં સ્વતંત્ર વાક્યો જોડાયેલા હોય → સંયુક્ત વાક્ય
- મુખ્ય અને ગૌણ વાક્ય હોય → સંકુલ/મિશ્ર વાક્ય
- હકારાત્મક નિવેદન → વિધાન વાક્ય
- નકાર દર્શાવે → નકાર વાક્ય
- પ્રશ્ન પૂછે → પ્રશ્ન વાક્ય
- આશ્ચર્ય કે લાગણી વ્યક્ત કરે → ઉદ્ગાર વાક્ય
- આદેશ કે વિનંતી કરે → આજ્ઞાર્થક વાક્ય
- કર્તાની પ્રધાનતા → કર્તરિ વાક્ય
- કર્મની પ્રધાનતા → કર્મણિ વાક્ય
- ભાવ/ક્રિયાની પ્રધાનતા → ભાવે વાક્ય
- બીજાને ક્રિયા કરવા પ્રેરે → પ્રેરક વાક્ય
પરીક્ષા માટે મહત્વની બાબત
ગુજરાતી વ્યાકરણમાં વાક્ય અને તેના પ્રકાર ખૂબ જ મહત્વનો વિષય છે. વિદ્યાર્થીઓએ માત્ર વ્યાખ્યા યાદ રાખવાને બદલે દરેક પ્રકારનાં ઉદાહરણો વાંચીને તેની રચના સમજવી જોઈએ. PDFના અંતે પણ વાક્યો ઓળખવા તેમજ કર્તરિ વાક્યને કર્મણિ, ભાવે અને પ્રેરક વાક્યમાં રૂપાંતર કરવાની પ્રેક્ટિસ આપવામાં આવી છે.
નિષ્કર્ષ
વાક્ય ભાષાના વિચારો અને ભાવોને સંપૂર્ણ રીતે વ્યક્ત કરવાનું મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. વાક્યના વિવિધ પ્રકારોની સમજ હોવાથી વિદ્યાર્થીઓને ગુજરાતી વ્યાકરણ, લેખન, વાક્યરચના અને પરીક્ષાના પ્રશ્નો ઉકેલવામાં સરળતા રહે છે. સરળ, સંયુક્ત, સંકુલ, વિધાન, નકાર, પ્રશ્ન, ઉદ્ગાર, આજ્ઞાર્થક, કર્તરિ, કર્મણિ, ભાવે અને પ્રેરક વાક્યોનો નિયમિત અભ્યાસ કરવાથી ગુજરાતી ભાષા પર સારી પકડ મેળવી શકાય છે.
Gujrat Saral School 🌐📚
ગુજરાતી શિક્ષણ સામગ્રી, નિબંધ, પ્રશ્નપત્ર, માર્કશીટ અને શિક્ષણ અપડેટ્સ માટેની સરળ વેબસાઈટ. ✨
🔹 અભ્યાસ સામગ્રી
🔹 શિક્ષક ઉપયોગી માહિતી
🔹 પરીક્ષા & મોડેલ પેપર
🔹 નવીનતમ શિક્ષણ અપડેટ્સ
🔗tanvi Gujrat Saral School – સરળ શિક્ષણ, સરળ માહિતી
- NMMS Scholarship 2026-27: Complete details, dates, and application process for the National Means-cum-Merit Scholarship Scheme.
- CGMS જ્ઞાનસાધના પરીક્ષા ધોરણ 8 જૂના પેપર 2026 | પ્રશ્નપત્રો, તૈયારી અને માર્ગદર્શિકા
- જવાહર નવોદય વિદ્યાલય ધોરણ 5 જૂના પેપર PDF Download | JNVST Class 5 Previous Year Question Papers Gujarati
- પ્રથમ સત્રાંત પરીક્ષા બ્લ્યુ પ્રિન્ટ PDF ડાઉનલોડ ૨૦૨૬ | Std 3 to 8 1st Semester Exam Blueprint
- પ્રાથમિક શાળા મુખ્ય શિક્ષક બદલી કેમ્પ ૨૦૨૬ | HTAT Teacher Transfer Camp Schedule Gujarat
Hi
Submit gujratisaral.school in Google’s Search Index to show up in online search results!
Register gujratisaral.school here:
searchregister.live
Hi there,
We run an Instagram growth service, which increases your number of followers both safely and practically.
– Guaranteed: We guarantee to gain you 300-1000+ followers per month.
– Real, human followers: People follow you because they are interested in your business or niche.
– Safe: All actions are made manually. We do not use any bots.
The price is just $60 (USD) per month, and we can start immediately.
You can find out more information here:
http://instagrow.business/
If you are interested just complete the form on the above page.
If you are not interested, no problem, just ignore this email.
Kind Regards,
Klara