- Meta Title: દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ | Gujarati Vyakaran Dvirukt Ane Ravanukari
- Meta Description: ગુજરાતી વ્યાકરણમાં દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ એટલે શું? તેના પ્રકારો, ઉદાહરણો અને પરીક્ષા માટે ઉપયોગી શોર્ટકટ ટ્રીક્સ સરળ ભાષામાં સમજો.
- SEO Meta Keywords: દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ, રવાનુકારી પ્રયોગ, ગુજરાતી વ્યાકરણ, Dvirukt ane Ravanukari, Gujarati Vyakaran MCQ, Dvirukt shabd na udaharan, Ravanukari shabd, GPSC Gujarati grammar, Talati exam Gujarati vyakaran, દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી તફાવત.
AI Mode conversation: દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ ➖ગુજરાતી વ્યાકરણ
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ ➖ગુજરાતી વ્યાકરણ
ગુજરાતી વ્યાકરણમાં દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગો ભાષાને સચોટ અને વેગવંતી બનાવવા માટે ખૂબ મહત્વના છે. આ બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત અને તેમના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
૧. દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ (Dvirukt)
દ્વિરૂક્ત એટલે ‘દ્વિ’ (બે) + ‘ઉક્ત’ (બોલાયેલું). જ્યારે વાક્યમાં એક જ શબ્દ અથવા સમાન અર્થવાળો શબ્દ એક કરતાં વધુ વાર (સામાન્ય રીતે બે વાર) ઉપરાઉપરી વપરાય, ત્યારે તેને દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ કહે છે.
મુખ્ય પ્રકારો અને ઉદાહરણો:
- સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ: આખો શબ્દ બેવડાય છે.
- ઉદાહરણ: ઘેર-ઘેર, માંડ-मांड, ગરમ-ગરમ, નાની-નાની, દોડાદોડ.
- પ્રાસવાળા / અંશતઃ દ્વિરૂક્ત શબ્દો: બીજો શબ્દ માત્ર પ્રાસ બેસાડવા માટે વપરાય છે, જેનો સ્વતંત્ર અર્થ હોતો નથી.
- ઉદાહરણ: કાગળ-બાગળ, અડોશી-પડોશી, ઠીક-ઠાક, શાક-બાક, રાચરચીલું.
- સંયોજકવાળા દ્વિરૂક્ત શબ્દો: બે શબ્દોની વચ્ચે ‘એ’, ‘આ’, ‘ઓ’ જેવા પ્રત્યયો કે સંયોજકો આવે છે.
- ઉદાહરણ: ખાધે-પીધે, ચોમેર, હસતાં-હસતાં, રાતોરાત, ગામોગામ.
૨. રવાનુકારી પ્રયોગ (Ravanukari)
‘રવ’ એટલે અવાજ અને ‘અનુકરણ’ એટલે નકલ. જે શબ્દો દ્વારા કોઈ ચોક્કસ પ્રકારના અવાજનું (કે અવાજ જેવા ભાસનું) સૂચન થતું હોય, તેને રવાનુકારી પ્રયોગ કહે છે. આ શબ્દો સાંભળતાં જ મનમાં એ અવાજ કે દ્રશ્ય ચિત્રિત થઈ જાય છે.
મુખ્ય ઉદાહરણો:
- કુદરતી કે ભૌતિક અવાજો:
- ઝરમર-ઝરમર (વરસાદનો અવાજ)
- ગડગડાટ (વાદળોનો અવાજ)
- ખળખળ (નદીના પાણીનો અવાજ)
- ટપ-ટપ (પાણીના ટીપાં પડવાનો અવાજ)
- પ્રાણી/પક્ષીના અવાજો:
- ચિંચિ (ચકલીનો અવાજ)
- મ્યાઉં-મ્યાઉં (બિલાડીનો અવાજ)
- ભૌં-ભૌં (કૂતરાનો અવાજ)
- સ્થિતિ કે પ્રકાશનો ભાસ કરાવતા શબ્દો: (જેમાં પ્રત્યક્ષ અવાજ નથી હોતો પણ અવાજ જેવી અનુભૂતિ થાય છે)
- ઝળહળ (દીવાનો પ્રકાશ)
- ચમચમ (તારાનો ચમકારો)
- ધગધગ (ગામ કે કોલસાની ગરમી)
💡 બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત (Quick Comparison)
| લક્ષણ | દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ | રવાનુકારી પ્રયોગ |
|---|---|---|
| મુખ્ય આધાર | શબ્દના પુનરાવર્તન પર આધારિત છે. | અવાજના અનુકરણ પર આધારિત છે. |
| અર્થ | શબ્દોનો પોતાનો સ્વતંત્ર અર્થ હોઈ શકે છે. | આ શબ્દો માત્ર અવાજ કે ધ્વનિનો સંકેત આપે છે. |
| ઉદાહરણ | પાંચ-પાંચ, ચા-બા, ચોપડી-બોપડી. | ટિક-ટિક, સણસણ, ઝણઝણ. |
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ: ગુજરાતી વ્યાકરણ સરળ ભાષામાં
ગુજરાતી ભાષા સભર, સચોટ અને રસપ્રદ છે. ભાષાને વધુ વેગવંતી અને સુંદર બનાવવા માટે વ્યાકરણમાં દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ અને રવાનુકારી પ્રયોગનો ઉપયોગ થાય છે. GPSC, તલાટી, બિન સચિવાલય, અને બોર્ડની પરીક્ષાઓમાં આ ટોપિકમાંથી ૧ થી ૨ માર્ક્સના પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે.
આ આર્ટિકલમાં આપણે દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી શબ્દો વચ્ચેનો તફાવત, તેના પ્રકારો અને ઉદાહરણો ખૂબ જ સરળ રીતે સમજીશું.
૧. દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ (Dvirukt Shabd)
વ્યાખ્યા: ‘દ્વિ’ એટલે બે અને ‘ઉક્ત’ એટલે બોલાયેલું. જ્યારે વાક્યમાં અર્થમાં પ્રભાવ લાવવા માટે એક જ શબ્દ અથવા સમાન અર્થવાળો શબ્દ બે વાર ઉપરાઉપરી વપરાય, ત્યારે તેને દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ કહે છે.
દ્વિરૂક્ત શબ્દોના મુખ્ય પ્રકારો:
- સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ: જેમાં આખો શબ્દ કોઈ પણ ફેરફાર વગર બેવડાય છે.
- ઉદાહરણ: ગરમ-ગરમ (ચા), ઘેર-ઘેર, માંડ-માંડ, નાના-મોટા, દોડાદોડ.
- અંશતઃ/પ્રાસવાળા દ્વિરૂક્ત શબ્દો: આ પ્રકારમાં બીજો શબ્દ માત્ર પ્રાસ બેસાડવા માટે જોડાય છે, જેનો એકલાનો કોઈ અર્થ હોતો નથી.
- ઉદાહરણ: કાગળ-બાગળ (બાગળનો કોઈ અર્થ નથી), શાક-બાક, અડોશી-પડોશી, ચોપડી-બોપડી, ઠીક-ઠાક.
- સંયોજકવાળા દ્વિરૂક્ત શબ્દો: બે સમાન શબ્દોની વચ્ચે ‘એ’, ‘આ’, ‘ઓ’ જેવા પ્રત્યયો કે સંયોજકો આવે છે.
- ઉદાહરણ: રાતોરાત (રાત+ઓ+રાત), ગામેગામ, હસતાં-હસતાં, કાનોકાન, ચોમેર.
૨. રવાનુકારી પ્રયોગ (Ravanukari Shabd)
વ્યાખ્યા: ‘રવ’ એટલે અવાજ અને ‘અનુકરણ’ એટલે નકલ. જે શબ્દો દ્વારા કોઈ ચોક્કસ પ્રકારના અવાજનું અથવા અવાજ જેવા ભાસનું (નાદતત્વનું) અનુકરણ થતું હોય, તેને રવાનુકારી પ્રયોગ કહે છે. આ શબ્દ સાંભળતા જ મનમાં એ અવાજ કે દ્રશ્ય જીવંત થઈ જાય છે.
રવાનુકારી શબ્દોના મુખ્ય ઉદાહરણો:
- કુદરતી કે ભૌતિક અવાજો:
- ઝરમર-ઝરમર (વરસાદ પડવાનો અવાજ)
- ખળખળ (નદીના વહેતા પાણીનો અવાજ)
- ટપ-ટપ (પાણીના ટીપાં પડવાનો અવાજ)
- ગડગડાટ (વાદળોનો અવાજ)
- પ્રાણી-પક્ષીઓના અવાજો:
- ચિંચિ (ચકલીનો અવાજ)
- મ્યાઉં-મ્યાઉં (બિલાડીનો અવાજ)
- ટહૂકો (મોરનો અવાજ)
- સ્થિતિ, પ્રકાશ કે ચેતનાનો ભાસ કરાવતા શબ્દો: (ખાસ નોંધો: આમાં પ્રત્યક્ષ અવાજ નથી હોતો, પણ અવાજ જેવી તીવ્ર અનુભૂતિ થાય છે)
- ઝળહળ (દીવાનો પ્રકાશ)
- ચમચમ (તારાનો ચમકારો)
- ધગધગ (કોલસાની ગરમી)
- ટમટમ (આકાશમાં તારાનું ટમટમવું)
- Nipun Gujarat Fortnight 2026 | FLN Activities, Guidance and Complete Information- CLICK HERE
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી શબ્દો વચ્ચેનો તફાવત
ઘણીવાર વિદ્યાર્થીઓ આ બંને વચ્ચે મુંઝવણ અનુભવે છે. તેને શોર્ટકટ ટ્રીકથી સમજીએ:
| મુદ્દો | દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ | રવાનુકારી પ્રયોગ |
|---|---|---|
| મુખ્ય ગુણધર્મ | આમાં શબ્દનું પુનરાવર્તન (Repetition) થાય છે. | આમાં અવાજ/ધ્વનિ (Sound/Echo) મુખ્ય હોય છે. |
| અર્થ | શબ્દોનો પોતાનો ચોક્કસ ભાષાકીય અર્થ હોય છે. | આ શબ્દો માત્ર નાદ કે અવાજનો સંકેત આપે છે. |
| પરીક્ષા માટે ટ્રીક | શબ્દ વાંચીને જુઓ, શું તે બે વાર બોલાય છે? (જેમ કે: લાલ-લાલ) | શબ્દ વાંચીને જુઓ, શું તેમાંથી કોઈ અવાજ સંભળાય છે? (જેમ કે: ખટ-ખટ) |
પરીક્ષામાં પુછાયેલા પ્રશ્નોના ઉદાહરણો:
- “ચોમાસામાં નદી ખળખળ વહે છે.” – રેખાંકિત શબ્દનો પ્રકાર જણાવો. (જવાબ: રવાનુકારી)
- “તેણે કાગળ-બાગળ ફાડી નાખ્યા.” – રેખાંકિત શબ્દ ઓળખાવો. (જવાબ: અંશતઃ દ્વિરૂક્ત)
AI Mode conversation: દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ ➖ગુજરાતી વ્યાકરણ
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ ➖ગુજરાતી વ્યાકરણ
ગુજરાતી વ્યાકરણમાં દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગો ભાષાને સચોટ અને વેગવંતી બનાવવા માટે ખૂબ મહત્વના છે. આ બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત અને તેમના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
૧. દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ (Dvirukt)
દ્વિરૂક્ત એટલે ‘દ્વિ’ (બે) + ‘ઉક્ત’ (બોલાયેલું). જ્યારે વાક્યમાં એક જ શબ્દ અથવા સમાન અર્થવાળો શબ્દ એક કરતાં વધુ વાર (સામાન્ય રીતે બે વાર) ઉપરાઉપરી વપરાય, ત્યારે તેને દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ કહે છે.
મુખ્ય પ્રકારો અને ઉદાહરણો:
- સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ: આખો શબ્દ બેવડાય છે.
- ઉદાહરણ: ઘેર-ઘેર, માંડ-मांड, ગરમ-ગરમ, નાની-નાની, દોડાદોડ.
- પ્રાસવાળા / અંશતઃ દ્વિરૂક્ત શબ્દો: બીજો શબ્દ માત્ર પ્રાસ બેસાડવા માટે વપરાય છે, જેનો સ્વતંત્ર અર્થ હોતો નથી.
- ઉદાહરણ: કાગળ-બાગળ, અડોશી-પડોશી, ઠીક-ઠાક, શાક-બાક, રાચરચીલું.
- સંયોજકવાળા દ્વિરૂક્ત શબ્દો: બે શબ્દોની વચ્ચે ‘એ’, ‘આ’, ‘ઓ’ જેવા પ્રત્યયો કે સંયોજકો આવે છે.
- ઉદાહરણ: ખાધે-પીધે, ચોમેર, હસતાં-હસતાં, રાતોરાત, ગામોગામ.
૨. રવાનુકારી પ્રયોગ (Ravanukari)
‘રવ’ એટલે અવાજ અને ‘અનુકરણ’ એટલે નકલ. જે શબ્દો દ્વારા કોઈ ચોક્કસ પ્રકારના અવાજનું (કે અવાજ જેવા ભાસનું) સૂચન થતું હોય, તેને રવાનુકારી પ્રયોગ કહે છે. આ શબ્દો સાંભળતાં જ મનમાં એ અવાજ કે દ્રશ્ય ચિત્રિત થઈ જાય છે.
મુખ્ય ઉદાહરણો:
- કુદરતી કે ભૌતિક અવાજો:
- ઝરમર-ઝરમર (વરસાદનો અવાજ)
- ગડગડાટ (વાદળોનો અવાજ)
- ખળખળ (નદીના પાણીનો અવાજ)
- ટપ-ટપ (પાણીના ટીપાં પડવાનો અવાજ)
- પ્રાણી/પક્ષીના અવાજો:
- ચિંચિ (ચકલીનો અવાજ)
- મ્યાઉં-મ્યાઉં (બિલાડીનો અવાજ)
- ભૌં-ભૌં (કૂતરાનો અવાજ)
- સ્થિતિ કે પ્રકાશનો ભાસ કરાવતા શબ્દો: (જેમાં પ્રત્યક્ષ અવાજ નથી હોતો પણ અવાજ જેવી અનુભૂતિ થાય છે)
- ઝળહળ (દીવાનો પ્રકાશ)
- ચમચમ (તારાનો ચમકારો)
- ધગધગ (ગામ કે કોલસાની ગરમી)
💡 બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત (Quick Comparison)
| લક્ષણ | દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ | રવાનુકારી પ્રયોગ |
|---|---|---|
| મુખ્ય આધાર | શબ્દના પુનરાવર્તન પર આધારિત છે. | અવાજના અનુકરણ પર આધારિત છે. |
| અર્થ | શબ્દોનો પોતાનો સ્વતંત્ર અર્થ હોઈ શકે છે. | આ શબ્દો માત્ર અવાજ કે ધ્વનિનો સંકેત આપે છે. |
| ઉદાહરણ | પાંચ-પાંચ, ચા-બા, ચોપડી-બોપડી. | ટિક-ટિક, સણસણ, ઝણઝણ. |
જો તમારે પરીક્ષાના સંદર્ભમાં આ વ્યાકરણ શીખવું હોય, તો મને જણાવો:
- શું તમારે આના વધુ ઉદાહરણો અને વાક્ય પ્રયોગો જોવા છે?
- અથવા આ ટોપિકની એક નાની ટેસ્ટ (MCQs) આપવી છે?
AI can make mistakes, so double-check responses
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ ➖ગુજરાતી વ્યાકરણ Sco meta keyword આર્ટિકલ આપો
ગુજરાતી વ્યાકરણના મહત્વના વિષય “દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ” પર SEO ફ્રેન્ડલી બ્લોગ આર્ટિકલ (SEO Meta Keywords અને Description સાથે) નીચે મુજબ છે:
SEO Meta Meta Tags (બેકએન્ડ માટે)
- Meta Title: દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ | Gujarati Vyakaran Dvirukt Ane Ravanukari
- Meta Description: ગુજરાતી વ્યાકરણમાં દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ એટલે શું? તેના પ્રકારો, ઉદાહરણો અને પરીક્ષા માટે ઉપયોગી શોર્ટકટ ટ્રીક્સ સરળ ભાષામાં સમજો.
- SEO Meta Keywords: દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ, રવાનુકારી પ્રયોગ, ગુજરાતી વ્યાકરણ, Dvirukt ane Ravanukari, Gujarati Vyakaran MCQ, Dvirukt shabd na udaharan, Ravanukari shabd, GPSC Gujarati grammar, Talati exam Gujarati vyakaran, દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી તફાવત.
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ: ગુજરાતી વ્યાકરણ સરળ ભાષામાં
ગુજરાતી ભાષા સભર, સચોટ અને રસપ્રદ છે. ભાષાને વધુ વેગવંતી અને સુંદર બનાવવા માટે વ્યાકરણમાં દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ અને રવાનુકારી પ્રયોગનો ઉપયોગ થાય છે. GPSC, તલાટી, બિન સચિવાલય, અને બોર્ડની પરીક્ષાઓમાં આ ટોપિકમાંથી ૧ થી ૨ માર્ક્સના પ્રશ્નો અચૂક પૂછાય છે.
આ આર્ટિકલમાં આપણે દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી શબ્દો વચ્ચેનો તફાવત, તેના પ્રકારો અને ઉદાહરણો ખૂબ જ સરળ રીતે સમજીશું.
૧. દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ (Dvirukt Shabd)
વ્યાખ્યા: ‘દ્વિ’ એટલે બે અને ‘ઉક્ત’ એટલે બોલાયેલું. જ્યારે વાક્યમાં અર્થમાં પ્રભાવ લાવવા માટે એક જ શબ્દ અથવા સમાન અર્થવાળો શબ્દ બે વાર ઉપરાઉપરી વપરાય, ત્યારે તેને દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ કહે છે.
દ્વિરૂક્ત શબ્દોના મુખ્ય પ્રકારો:
- સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ: જેમાં આખો શબ્દ કોઈ પણ ફેરફાર વગર બેવડાય છે.
- ઉદાહરણ: ગરમ-ગરમ (ચા), ઘેર-ઘેર, માંડ-માંડ, નાના-મોટા, દોડાદોડ.
- અંશતઃ/પ્રાસવાળા દ્વિરૂક્ત શબ્દો: આ પ્રકારમાં બીજો શબ્દ માત્ર પ્રાસ બેસાડવા માટે જોડાય છે, જેનો એકલાનો કોઈ અર્થ હોતો નથી.
- ઉદાહરણ: કાગળ-બાગળ (બાગળનો કોઈ અર્થ નથી), શાક-બાક, અડોશી-પડોશી, ચોપડી-બોપડી, ઠીક-ઠાક.
- સંયોજકવાળા દ્વિરૂક્ત શબ્દો: બે સમાન શબ્દોની વચ્ચે ‘એ’, ‘આ’, ‘ઓ’ જેવા પ્રત્યયો કે સંયોજકો આવે છે.
- ઉદાહરણ: રાતોરાત (રાત+ઓ+રાત), ગામેગામ, હસતાં-હસતાં, કાનોકાન, ચોમેર.
૨. રવાનુકારી પ્રયોગ (Ravanukari Shabd)
વ્યાખ્યા: ‘રવ’ એટલે અવાજ અને ‘અનુકરણ’ એટલે નકલ. જે શબ્દો દ્વારા કોઈ ચોક્કસ પ્રકારના અવાજનું અથવા અવાજ જેવા ભાસનું (નાદતત્વનું) અનુકરણ થતું હોય, તેને રવાનુકારી પ્રયોગ કહે છે. આ શબ્દ સાંભળતા જ મનમાં એ અવાજ કે દ્રશ્ય જીવંત થઈ જાય છે.
રવાનુકારી શબ્દોના મુખ્ય ઉદાહરણો:
- કુદરતી કે ભૌતિક અવાજો:
- ઝરમર-ઝરમર (વરસાદ પડવાનો અવાજ)
- ખળખળ (નદીના વહેતા પાણીનો અવાજ)
- ટપ-ટપ (પાણીના ટીપાં પડવાનો અવાજ)
- ગડગડાટ (વાદળોનો અવાજ)
- પ્રાણી-પક્ષીઓના અવાજો:
- ચિંચિ (ચકલીનો અવાજ)
- મ્યાઉં-મ્યાઉં (બિલાડીનો અવાજ)
- ટહૂકો (મોરનો અવાજ)
- સ્થિતિ, પ્રકાશ કે ચેતનાનો ભાસ કરાવતા શબ્દો: (ખાસ નોંધો: આમાં પ્રત્યક્ષ અવાજ નથી હોતો, પણ અવાજ જેવી તીવ્ર અનુભૂતિ થાય છે)
- ઝળહળ (દીવાનો પ્રકાશ)
- ચમચમ (તારાનો ચમકારો)
- ધગધગ (કોલસાની ગરમી)
- ટમટમ (આકાશમાં તારાનું ટમટમવું)
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી શબ્દો વચ્ચેનો તફાવત
ઘણીવાર વિદ્યાર્થીઓ આ બંને વચ્ચે મુંઝવણ અનુભવે છે. તેને શોર્ટકટ ટ્રીકથી સમજીએ:
| મુદ્દો | દ્વિરૂક્ત પ્રયોગ | રવાનુકારી પ્રયોગ |
|---|---|---|
| મુખ્ય ગુણધર્મ | આમાં શબ્દનું પુનરાવર્તન (Repetition) થાય છે. | આમાં અવાજ/ધ્વનિ (Sound/Echo) મુખ્ય હોય છે. |
| અર્થ | શબ્દોનો પોતાનો ચોક્કસ ભાષાકીય અર્થ હોય છે. | આ શબ્દો માત્ર નાદ કે અવાજનો સંકેત આપે છે. |
| પરીક્ષા માટે ટ્રીક | શબ્દ વાંચીને જુઓ, શું તે બે વાર બોલાય છે? (જેમ કે: લાલ-લાલ) | શબ્દ વાંચીને જુઓ, શું તેમાંથી કોઈ અવાજ સંભળાય છે? (જેમ કે: ખટ-ખટ) |
પરીક્ષામાં પુછાયેલા પ્રશ્નોના ઉદાહરણો:
- “ચોમાસામાં નદી ખળખળ વહે છે.” – રેખાંકિત શબ્દનો પ્રકાર જણાવો. (જવાબ: રવાનુકારી)
- “તેણે કાગળ-બાગળ ફાડી નાખ્યા.” – રેખાંકિત શબ્દ ઓળખાવો. (જવાબ: અંશતઃ દ્વિરૂક્ત)
દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગ – મહત્વના વ્યાકરણ પ્રશ્નો (MCQs)
૧. “ચોમાસામાં નદી ખળખળ વહે છે.” – રેખાંકિત શબ્દનો પ્રકાર જણાવો.
(અ) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્ત
(બ) અંશતઃ દ્વિરૂક્ત
(ક) રવાનુકારી
(ડ) સંયોજકવાળી દ્વિરૂક્તિ
સાચો જવાબ: (ક) રવાનુકારી (કારણ કે ‘ખળખળ’ એ પાણીના વહેવાનો અવાજ સૂચવે છે)
૨. નીચેનામાંથી કયો શબ્દ ‘પ્રાસવાળો દ્વિરૂક્ત’ પ્રયોગ દર્શાવે છે?
(અ) ગરમ-ગરમ
(બ) ચોપડી-બોપડી
(ક) રાતોરાત
(ડ) ટપ-ટપ
સાચો જવાબ: (બ) ચોપડી-બોપડી (અહીં ‘બોપડી’ શબ્દ માત્ર પ્રાસ બેસાડવા વપરાયો છે)
૩. “બાળક હસતાં-હસતાં ઘરમાં પ્રવેશ્યું.” – વાક્યમાં ‘હસતાં-હસતાં’ કયો પ્રયોગ છે?
(અ) રવાનુકારી
(બ) સંયોજકવાળી દ્વિરૂક્તિ
(ક) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ
(ડ) એક પણ નહીં
સાચો જવાબ: (ક) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ (મૂળ શબ્દ કોઈ પણ ફેરફાર વગર બેવડાયો છે)
૪. “આકાશમાં તારા ટમટમ કરે છે.” – આ વાક્યમાં ‘ટમટમ’ કયો પ્રયોગ છે?
(અ) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્ત
(બ) રવાનુકારી
(ક) અંશતઃ દ્વિરૂક્ત
(ડ) દ્વિરુક્તિ-રવાનુકારી બંને
સાચો જવાબ: (બ) રવાનુકારી (પ્રકાશનો ભાસ કે નાદતત્વ દર્શાવતા શબ્દો રવાનુકારી કહેવાય છે)
૫. ‘ગામેગામ’ શબ્દ એ કયા પ્રકારની દ્વિરૂક્તિનું ઉદાહરણ છે?
(અ) સંયોજકવાળી દ્વિરૂક્તિ
(બ) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ
(ક) પ્રાસવાળી દ્વિરૂક્તિ
(ડ) રવાનુકારી
સાચો જવાબ: (અ) સંયોજકવાળી દ્વિરૂક્તિ (ગામ + એ + ગામ, જેમાં ‘એ’ પ્રત્યય/સંયોજક જોડાયેલ છે)
૬. નીચેનામાંથી રવાનુકારી શબ્દ કયો નથી?
(અ) ખટખટ
(બ) ઝળહળ
(ક) ટિકટિક
(ડ) કાગળ-બાગળ
સાચો જવાબ: (ડ) કાગળ-બાગળ (તે પ્રાસવાળો દ્વિરૂક્ત શબ્દ છે, રવાનુકારી નથી)
૭. “ચોરેલા માલની વહેંચણી રાતોરાત થઈ ગઈ.” – રેખાંકિત શબ્દ ઓળખાવો.
(અ) દ્વિરૂક્ત શબ્દ
(બ) રવાનુકારી શબ્દ
(ક) સંજ્ઞા
(ડ) વિશેષણ
સાચો જવાબ: (અ) દ્વિરૂક્ત શબ્દ (રાત + ઓ + રાત, સંયોજકવાળી દ્વિરૂક્તિ છે)
૮. જે શબ્દો દ્વારા અવાજનું અનુકરણ થતું હોય તેને શું કહેવાય?
(અ) નિપાત
(બ) રવાનુકારી
(ક) દ્વિરૂક્ત
(ડ) કૃદંત
સાચો જવાબ: (બ) રવાનુકારી (‘રવ’ એટલે અવાજ અને ‘અનુકરણ’ એટલે નકલ)
૯. “તેણે ચા-બા પીધી કે નહીં?” – વાક્યમાં ‘ચા-બા’ કયો પ્રયોગ છે?
(અ) રવાનુકારી
(બ) અંશતઃ દ્વિરૂક્ત
(ક) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્ત
(ડ) ક્રિયાવિશેષણ
સાચો જવાબ: (બ) અંશતઃ દ્વિરૂક્ત (અહીં ‘બા’ એ પ્રાસ મેળવવા માટેનો અંશ છે)
૧૦. બિલાડીનો ‘મ્યાઉં-મ્યાઉં’ અવાજ એ વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ શું છે?
(અ) સંયોજકવાળી દ્વિરૂક્તિ
(બ) સંપૂર્ણ દ્વિરૂક્તિ
(ક) રવાનુકારી પ્રયોગ
(ડ) પ્રાસવાળી દ્વિરૂક્તિ
સાચો જવાબ: (ક) રવાનુકારી પ્રયોગ (તે પ્રાણીના અવાજનું અનુકરણ દર્શાવે છે)
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
ગુજરાતી ભાષા લેખન અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ (Competitive Exams) માટે દ્વિરૂક્ત અને રવાનુકારી પ્રયોગો પાયાનું જ્ઞાન છે. જો તમે નિયમો અને અવાજના તફાવતને બરાબર સમજી લો, તો પરીક્ષામાં આ રોકડા માર્ક્સ અપાવતો ટોપિક બની રહેશે.
Gujrat Saral School 🌐📚
ગુજરાતી શિક્ષણ સામગ્રી, નિબંધ, પ્રશ્નપત્ર, માર્કશીટ અને શિક્ષણ અપડેટ્સ માટેની સરળ વેબસાઈટ. ✨
🔹 અભ્યાસ સામગ્રી
🔹 શિક્ષક ઉપયોગી માહિતી
🔹 પરીક્ષા & મોડેલ પેપર
🔹 નવીનતમ શિક્ષણ અપડેટ્સ
