ડેડસ્ટોક એટલે શું? શાળામાં ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર, અપસેટ વેલ્યુ અને નિકાલ પ્રક્રિયા અંગે સંપૂર્ણ માહિતી
શાળામાં વર્ષોથી ઉપયોગમાં લેવાતી અનેક વસ્તુઓ જેમ કે ટેબલ, ખુરશી, કબાટ, કમ્પ્યુટર, પ્રિન્ટર, પંખા, રમતગમતની સામગ્રી વગેરે સમય જતાં જૂની, તૂટેલી અથવા ઉપયોગ માટે અયોગ્ય બની શકે છે. આવી વિનઉપયોગી અથવા નંગાર પડેલી સરકારી મિલકતની નોંધ, તેની સ્થિતિ અને નિયમ મુજબ નિકાલની પ્રક્રિયા માટે ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર ખૂબ મહત્વનું છે.
તાજેતરમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ નિયામકની કચેરી દ્વારા શાળાઓમાં વિનઉપયોગી અને નંગાર પડેલ ફર્નિચર, કમ્પ્યુટર વગેરેના નિકાલ અંગે સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. તેથી શાળાઓ માટે ડેડસ્ટોકની નોંધ વ્યવસ્થિત રાખવી જરૂરી બને છે.
Dead Stock (ડેડસ્ટોક) એટલે શાળાની કાયમી મિલકત/સાધન-સામગ્રી કે જેની શાળામાં નોંધ કરવામાં આવે અને જે લાંબા સમય સુધી શાળાની મિલકત તરીકે રહે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
ટેબલ અને ખુરશી
કબાટ
બેન્ચ-ડેસ્ક
કમ્પ્યુટર
પ્રિન્ટર
પંખા
પાણીના સાધનો
રમતગમતની સામગ્રી
અન્ય કાયમી ઉપયોગની વસ્તુઓ
વસ્તુ જૂની થઈ જાય અથવા ઉપયોગમાં ન રહે ત્યારે તેને મનસ્વી રીતે ફેંકી દેવી કે દૂર કરવી નહીં. સંબંધિત નિયમો અને સક્ષમ સત્તાની મંજૂરી મુજબ નિકાલની કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર શું છે?
શાળામાં રહેલી કાયમી વસ્તુઓની ખરીદી, જથ્થો, કિંમત, સ્થિતિ અને નિકાલ અંગેની સત્તાવાર નોંધ રાખતું રજીસ્ટર એટલે ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર.
આ રજીસ્ટર દ્વારા શાળામાં કઈ વસ્તુ ક્યારે આવી, કેટલી સંખ્યામાં છે અને હાલમાં તેની સ્થિતિ શું છે તેની માહિતી મેળવી શકાય છે.
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરમાં કઈ વિગતો રાખી શકાય?
વિગતો
1 ક્રમાંક
2 વસ્તુનું નામ
3 વસ્તુ/ડેડસ્ટોક કોડ
4 જથ્થો
5 ખરીદીનું વર્ષ
6 મૂળ ખરીદી કિંમત
7 હાલની સ્થિતિ
8 અપસેટ વેલ્યુ
9 નિકાલ/હરાજીની સ્થિતિ
10 નોંધ
📋 ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરનો સામાન્ય નમૂનો (Format)
જો તમે જાતે રજીસ્ટર તૈયાર કરવા માંગતા હોવ, તો તેમાં નીચે મુજબના ખાના (કોલમ) રાખવાના હોય છે:
ક્રમ
વસ્તુ ખરીદ્યા તારીખ
વસ્તુનું નામ અને વિગત
બિલ નંબર
ક્યાંથી ખરીદેલ (વેપારીનું નામ)
જથ્થો (નંગ)
વસ્તુની કિંમત (રૂ.)
વસ્તુ ક્યાં મૂકવામાં આવી છે?
સાધનની વર્તમાન સ્થિતિ / શેરો
૧
૦૫/૦૬/૨૦૨૬
ઑફિસ ટેબલ (વૂડન)
૧૨૪
અંબિકા ફર્નિચર
૨
૧૫,૦૦૦
આચાર્ય ખંડ
ચાલુ સ્થિતિમાં
૨
૧૨/૦૬/૨૦૨૬
કમ્પ્યુટર (HP)
૮૫૪
નેક્સ્ટજન કમ્પ્યુટર્સ
૧
૪૫,૦૦૦
કમ્પ્યુટર લેબ
ચાલુ સ્થિતિમાં
અપસેટ વેલ્યુ એટલે શું?
ડેડસ્ટોકના નિકાલ અથવા હરાજી વખતે વસ્તુ માટે નક્કી કરવામાં આવતી લઘુત્તમ સ્વીકાર્ય કિંમતને સામાન્ય રીતે અપસેટ વેલ્યુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ જૂનું ટેબલ શાળાના ઉપયોગમાં નથી અને નિયમ મુજબ તેના નિકાલની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે. ત્યારે તેની હાલની સ્થિતિ, ઉપયોગીતા અને અન્ય સંબંધિત બાબતો ધ્યાનમાં લઈને સક્ષમ પ્રક્રિયા મુજબ અપસેટ વેલ્યુ નક્કી કરવામાં આવી શકે છે.
મહત્વપૂર્ણ: અપસેટ વેલ્યુ શાળા પોતાની રીતે મનસ્વી રીતે નક્કી ન કરે. સંબંધિત સરકારી સૂચના, સક્ષમ અધિકારી/સમિતિના નિર્ણય અને લાગુ પડતા નિયમો અનુસાર કાર્યવાહી કરવી.
શાળામાં ડેડસ્ટોકની ચકાસણી કેમ જરૂરી?
ડેડસ્ટોકની નિયમિત ચકાસણીથી:
શાળાની મિલકતની સાચી માહિતી મળે છે.
ઉપયોગી અને બિનઉપયોગી વસ્તુ અલગ કરી શકાય છે.
તૂટેલી વસ્તુઓની નોંધ કરી શકાય છે.
ભંગાર પડેલી વસ્તુઓના નિયમસર નિકાલની પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકાય છે.
શાળાના રેકોર્ડમાં પારદર્શિતા રહે છે.
ઓડિટ સમયે જરૂરી વિગતો રજૂ કરવામાં સરળતા રહે છે.
બિન ઉપયોગી વસ્તુઓ માટે શું કરવું?
શાળામાં કોઈ વસ્તુ લાંબા સમયથી ઉપયોગમાં ન હોય તો પ્રથમ તેની સ્થિતિની ચકાસણી કરવી.
આ પ્રક્રિયામાં દરેક તબક્કે સંબંધિત દસ્તાવેજો અને મંજૂરીઓ સાચવી રાખવી ઉપયોગી છે.
SMCની ભૂમિકા
શાળાની વ્યવસ્થાપન સમિતિ SMC દ્વારા શાળાની વિવિધ વ્યવસ્થાપક બાબતોમાં નિયમ મુજબ સહભાગિતા કરવામાં આવે છે. ડેડસ્ટોકના નિકાલ સંબંધિત કાર્યવાહી કરતી વખતે લાગુ પડતી સરકારી સૂચનાઓ અનુસાર SMCની ભૂમિકા અને જરૂરી ઠરાવ/મંજૂરીની પ્રક્રિયા અનુસરવી.
ખાસ કરીને નિકાલ અથવા હરાજી પહેલાં સંબંધિત વસ્તુની વિગતો, સ્થિતિ અને સત્તાવાર કાર્યવાહીનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું જોઈએ.
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર શાળામાં કેમ સાચવવું?
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર માત્ર એક સામાન્ય રજીસ્ટર નથી. તે શાળાની સરકારી મિલકતનો મહત્વપૂર્ણ રેકોર્ડ છે.
તેમાં:
નવી ખરીદેલી વસ્તુની એન્ટ્રી
જૂની વસ્તુની સ્થિતિ
નુકસાનગ્રસ્ત વસ્તુ
ભંગારવસ્તુ
નિકાલ થયેલી વસ્તુ
હરાજી સંબંધિત વિગતો
જવાબદારીપૂર્વક નોંધવી જોઈએ.
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરનો પરિપત્રનમૂનો Download
શાળા ઉપયોગ માટે ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરનો Excel નમૂનો અહીંથી ડાઉનલોડ કરી શકાય છે:
નોંધ: ઉપરની Excel ફાઈલ શાળા ઉપયોગ માટે તૈયાર કરાયેલ નમૂનો છે. સત્તાવાર રેકોર્ડમાં એન્ટ્રી કરતી વખતે લાગુ પડતા સરકારી નિયમો અને સંબંધિત અધિકારીની સૂચનાઓનું પાલન કરવું.
📄 ડેડસ્ટોક નવા પત્રની PDF નકલ Download
ડેડસ્ટોક નિકાલ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો
વસ્તુ ખરેખર વિનઉપયોગી છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવી.
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરમાં તેની મૂળ એન્ટ્રી શોધવી.
વસ્તુની હાલની સ્થિતિ નોંધવી.
જરૂરી સમિતિ/સક્ષમ અધિકારીની પ્રક્રિયા અનુસરવી.
અપસેટ વેલ્યુ સંબંધિત નિયમ મુજબ નક્કી કરવી.
હરાજી/નિકાલની કાર્યવાહીનો રેકોર્ડ રાખવો.
નિકાલ બાદ ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરમાં જરૂરી નોંધ કરવી.
સંબંધિત ઠરાવ, મંજૂરી અને દસ્તાવેજો સાચવી રાખવા.
શાળા માટે ડેડસ્ટોક રજીસ્ટરનું મહત્વ💡 ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર રાખવાના ફાયદા:
વર્ષના અંતે ભૌતિક ચકાસણી (Physical Verification) કરતી વખતે ઓડિટમાં આ રજીસ્ટર ખૂબ જ મહત્વનું સાબિત થાય છે. [1, 2, 3]
સંસ્થાની કાયમી મિલકતોનો ચોક્કસ આંકડો જાણી શકાય છે.
સરકારી ગ્રાન્ટમાંથી ખરીદાયેલી વસ્તુઓનો હિસાબ રાખવામાં સરળતા રહે છે.
કોઈ વસ્તુ ખોવાઈ જાય કે ચોરી થાય તો તેની તુરંત ખબર પડે છે.
શાળાની મિલકત અંગેની માહિતી વ્યવસ્થિત અને પારદર્શક રાખવા માટે ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર ખૂબ ઉપયોગી છે. ખાસ કરીને જૂનું ફર્નિચર, કમ્પ્યુટર તથા અન્ય સાધનો લાંબા સમયથી ઉપયોગમાં ન હોય ત્યારે નિયમસર તેની ચકાસણી અને નિકાલની કાર્યવાહી કરવાથી શાળાના રેકોર્ડને વ્યવસ્થિત રાખી શકાય છે.
FAQ – વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ડેડસ્ટોક એટલે શું?
શાળાની કાયમી મિલકત અને સાધન-સામગ્રીની નોંધને ડેડસ્ટોક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ડેડસ્ટોક રજીસ્ટર શા માટે જરૂરી છે?
શાળાની મિલકત, જથ્થો, કિંમત, સ્થિતિ અને નિકાલની વિગતોનો રેકોર્ડ જાળવવા માટે જરૂરી છે.
અપસેટ વેલ્યુ શું છે?
નિકાલ/હરાજીની પ્રક્રિયામાં લાગુ નિયમો મુજબ નક્કી થતી લઘુત્તમ કિંમતને અપસેટ વેલ્યુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જૂની વસ્તુ સીધી ફેંકી શકાય?
ના. સરકારી/શાળાની મિલકતનો નિકાલ સંબંધિત નિયમો અને સક્ષમ સત્તાની પ્રક્રિયા મુજબ કરવો જોઈએ.
નિપુણ પખવાડિયું 2026: બાલવાટિકાથી ધોરણ 5 સુધીની 15 દિવસની પ્રવૃત્તિઓ, ગ્રાન્ટ અને માર્ગદર્શિકા ગુજરાત રાજ્યની પ્રાથમિક શાળાઓમાં બાળકોના પાયાના શિક્ષણને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે નિપુણ પખવાડિયું એક મહત્વપૂર્ણ શૈક્ષણિક પહેલ છે. આ કાર્યક્રમ અંતર્ગત બાલવાટિકાથી ધોરણ 5 સુધીના બાળકોને 15 દિવસ દરમિયાન વિવિધ અનુભવ-આધારિત, આનંદદાયક અને પ્રવૃત્તિ-આધારિત શિક્ષણની તકો પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમનો […]
SEO Meta Description: ગુજરાત સરકારી પ્રાથમિક શાળાના મુખ્ય શિક્ષકો (HTAT) માટે ૨૮ ઓક્ટોબરે દિવાળી વેકેશનમાં ઓફલાઇન બદલી કેમ્પ યોજાશે. જાણો શિક્ષણ વિભાગના નવા નિયમો અને પરિપત્રની વિગતો. htat primary teacher transfer camp 2026, gujarat primary school principal transfer news, gujarat htat badli camp 2026, gujarati shikshak badli camp schedule, prathmik shala mukhya shikshak badli, htat […]
